Merhaba arkadaşlar,

İlk olarak, özellikle kredi raporu ve kredi skoru konusunda 3-4 senedir bu blogda bilgilerimi paylaşıyorum. Ayrıca “Para Dediğin Elimin Kiri” adli kitabın da yazarıyım. Bu bilgileri nasıl elde ettiğimi soracak olursanız, 2003 yılından beri kredi raporları ve skoru üzerine ABD merkezli bir danışmanlık firmam var. Firmamın adı “Temiz Kredi” ve web sayfası www.temizkredi.com (sayfayı yenileme aşamasındayız şu sıralar). Yapmış olduğum iş, kredi raporlarında bulunan yanlış bilgileri düzeltmek, ve buna bağlı olarak da kredi skorunu yükselterek müşteriye hizmet vermek. Kredi skoru yükselen müşteri, konut, taşıt kredisi, kredi kartı gibi başvurularında onay alır ve yüksek kredi skoru sayesinde bu almış olduğu krediler, düşük faizlerde olur. Firmamın ABD merkezli olması demek, Türkiye’deki kredi raporu ve skoru konusunda bilgi sahibi olmadığım manasına gelmiyor, çünkü Kredi Kayıt Bürosu (KKB), teknik desteğini ABD merkezli Experian adlı kredi raporu firmasından alıyor. Yani, ABD’deki kredi uygulamaları ile Türkiye’deki kredi uygulamaları üç aşağı beş yukarı aynıdır, sadece küçük detaylar farklıdır.

Bu kısa girişi yapmamdaki amacım, vereceğim bilgilerin uydurma veya sallama bilgiler olmadığını belirtmek içindi.

Konuya geleyim…

Kredi risk raporu ve risk skoru ile bundan sonra yaşamaya alışmamız lazım Türkiye’de. Öyle ki, ev kiralamak istediğinizde, ev sahibi, işe gireceğiniz zaman, iş veren, ev-araba sigortası yaptıracağınız zaman, sigorta firması, sizden risk raporunuzu isteyebilir. Kredi başvurularında zaten bankalar kredi risk raporunuzu anında talep ettiğinden, bankaların da isteyeceğini belirtmeye gerek yok sanırım.

Ocak 2013’e kadar, bankalar ve finans kurumları dışında hiçbir kişi veya kuruluş kredi risk raporunuzu göremiyordu. Siz kendiniz bile göremiyordunuz. KKB, bu bilginin paylaşımını sadece kendi üye kurumlarıyla yapıyordu ve müşterinin yanı kişilerin bu bilgiye ulaşması kanuni yollardan imkansızdı. Ocak 2013 itibariyle bu düzeltildi ve kişilerin kendi bilgilerine ulaşmaları sağlandı. Sizlerin de yaşamış olduğunuz tecrübeyle gördüğünüz üzere herhangi bir bankaya gidip, belli bir ücret karşılığı raporunuzu elde edebiliyorsunuz. Bloğumda bu raporlardan bir kaç örnek resim görebilirsiniz.

Birçok kişi için bu raporlardaki bilgiler pek fazla birşey ifade etmeyebilir, etmez de. Çünkü, birçok bilgi kısaltılmış ve sembolik harf veya rakamlarla belirtilmiş. Ama, büyük resimde, bu bilgiler önemli, çünkü sizin bütün finansal bilgileriniz bu raporda şifrelenmiş şekilde duruyor.

Türkiye’de kredi skoru 880-2200 arası bir rakamdır. Bu rakam ne kadar yüksekse, kredi durumunuz o kadar iyi demektir. Şimdiye kadar bu rakamlar pek fazla bir şey ifade etmiyordu, çünkü bankalar kredi verirken herkese standart faiz oranı veriyordu. Yani, 1200 skoru olan da % X.XX faiz oranı alıyordu, 1900 skoru olan da. Ama, bu günden sonra bu değişecek ve bankalar kredi skoruna göre faiz oranı belirlemeye başlayacak. Yüksek skoru olan, düşük faiz alabilecek, düşük skoru olan da yüksek faiz ödeyecek.

Kredi risk raporu ve risk skoru, insanın güvenilirliğini ve geri ödeyebilirliğini belirleyen bir göstergedir. Güvenilirseniz ve aldığınız krediyi geri ödeyebiliyorsanız, bankalar için riski düşük kategorisinde olursunuz. Banka, size rahat kredi açabilir, çünkü hem güvenilirliğiniz hem de geri ödeyebilirliğiniz kanıtlanmıştır kredi risk raporu ve risk skoru sayesinde. Ama, ödemelerde aksaklık yaşamışsanız, güvenilirliğiniz ve geri ödeyebilirliğiniz zedelenmişse, banka sizi riskli görecektir, çünkü vereceği krediyi zamanında ve tam olarak geri alamayabilir. Bundan dolayı da, riski büyük olan kişilerde yüksek faiz uygular. Bu, aslında kredi raporu ve skoru ile ilgili birşey değil de, tamamen kapitalist sistemin oluşturduğu bir kural. Yani, karşılıklı iki kişinin ilişkisinde de aynı şey geçerlidir. Borç verdiğiniz bir kişiden borcunuzu zamanında alamadıysanız, sizden bir sonraki borç istemesinde daha temkinli yaklaşır, hatta belki hiç vermeyebilirsiniz. Öbür taraftan, borç isteyen başka bir kişi hep zamanında geri ödediyse, artık siz o kişiye karşı daha rahat olursunuz, çünkü bilirsiniz şu gün şu tarihte getireceğim dediyse, getirecektir.

Bugüne kadar bankalarla olan ilişkiler kredi risk raporuna yansırdı. Bugünden sonra elektrik, şu, doğalgaz ve hatta telefon faturaları da yansımaya başlayacak. Bankalardan tek farkı, bankalar bütün bilgileri aylık bazda paylaşırken, diğer saydığım kalemler sadece ödeme yapmadığınızda paylaşacak bilgileri KKB’yle.

Bir de Varlık Yönetimi Firmaları var. Bu firmalar da, herhangi bir kurumun alamadığı ödemeleri üstlenir ve bu borçları tahsil etmeye çalışır. Çeşitli yöntemleri vardır bu firmaların. Ya borcu taksitlendirir, veya belli bir oranını siler veya sadece biriken faizi siler, ana parayı ödemenizi ister. Her ne türlü yöntemi kullanırlarsa kullansınlar, eğer bir varlık yönetimi firması sizinle bağlantıya geçtiyse, kredi risk raporunuza bu bilgi ya girdi veya girecek demektir. İyi birşey olmadığını da tahmin etmişsinizdir sanırım.

Kredi risk raporunuzu oluşturan bir sistem olsa da, sonuçta her zaman bir insan faktörü vardır. Ve insan, hata yapabilir. Bu hatalardan dolayı, kredi raporunuza yanlış bilgi girmiş olabilir. Bu da kredi risk skorunuzu düşürecektir. Bu yanlışı düzeltmek için de KKB’nin MİDES adlı bir programı var. Eğer bir yanlış varsa, bankaya gidip, risk raporunuzda bulunan bazı bilgilerin yanlış olduğunu belirttiğinizde, banka bu bilgiyi KKB ile paylaşır ve KKB hemen adınıza bir dosya açar. Bilginin yanlışlığı konusunda ilgili bankayla bağlantıya geçer ve bilgiyi teyit etmesini ister. Banka, teyit edemezse, yanlış bilgi rapordan çıkartılır.

KKB’de bulunan lekeli bilgiler 5 sene durur ve beşinci senesi dolduğunda rapordan düşer. 5 sene uzun zaman demeyin, göz açıp kapayana kadar geçiyor. Burada önemli olan nokta, bugünden itibaren başladığınızı farzedersek, önümüzdeki 5 sene boyunca, kesinlikle herhangi bir lekeli bilginin rapora girmesine izin vermemenizdir. Eğer rapora lekeli bilgi girerse, hem risk skorunuz düşecektir, hem de 5 senelik süreyi uzatmış olursunuz. 

Kredi risk raporunuzda sorgulamalar, diğer bilgilerin aksine, 5 sene değil de 6 ay kalır. Ve, dört-beş sorgulamadan sonraki sorgulamalar kredi skorunuzu negatif yönde etkiler. Burda küçük bir nokta var. Eğer konut kredisi bakıyorsanız, beş-altı bankadan baktığınızda, bütün sorgulamalar tek bir sorgulama olarak kabul edilir. Aynı şey taşıt kredisi için de geçerli. Bu süre 15-30 gün için geçerlidir. Ama bugün konut kredisine başvurursanız, yarın kredi kartına, öbür gün de taşıt kredisine, sonra tekrar konut kredisine başvursanız, bütün başvurularınız teker teker sorgulama olarak kabul edilir.

Buz dağının görünen yüzünün ucundan bir noktaya değindik. Kredi dünyası gerçekten çok büyük bir dünya ve daha birçok incelikleri var.

Bankalarla olan ilişkilerinizde ayaklarınızın sağlam basmasını istiyorsanız, özellikle kredi ve aile bütçesi konularında kendinizi eğitin ve bu eğitime kesinlikle ara vermeyin.